Veteriner Koçak'tan önemli kurban uyarıları

KURBAN BAYRAMI İBADET BOYUTU YANINDA; İNSAN SAĞLIĞI, HAYVAN SAĞLIĞI, HAYVAN REFAHI, EKONOMİK BOYUTLARI VE SOSYAL YARDIMLAŞMA VB. BİRÇOK HUSUSU KAPSAYAN ÇOK YÖNLÜ OLAN BİR ORGANİZASYONDUR.

Kurban dini bir terim olarak, Allah’a yaklaşmak ve O’nun rızasına ermek için ibadet maksadıyla, belirli şartları taşıyan hayvanı usulüne uygun olarak kesmeyi ve bu amaçla kesilen hayvanı ifade eder. Kurbanın acı çektirmeden, çevreyi kirletmeden sağlıklı ve hijyenik bir şekilde kesimi, insan sağlığının korunması için önemlidir.​

Kurban döneminde yaşanan yoğun hayvan hareketleri ve büyük miktarlarda hayvan kesimlerinin yapılması hem hayvan sağlığı hem de halk sağlığı açısından büyük riskler ortaya koymaktadır. Gerekli kontrol ve denetimlerin yapılmaması halinde insan ve hayvan sağlığı açısından büyük tehlikeler ortaya çıkabilmektedir.​

Ülkemiz de son yıllardaki kurban satışları göz önüne alındığında, 2025 yılında da geçen yıla yakın bir oranla 805 bin büyükbaş ve 2 milyon 545 bin küçükbaş olmak üzere toplam 3 milyon 350 bin kesim yapılacağı tahmin edilmektedir.​

Bu miktar, ülkemizde yıllık olarak kesilen hayvan miktarının yaklaşık % 25 dir. Bu kadar çok sayıda hayvanın bu kadar kısa sürede nakledilmesi ve kesilmesi, gerekli tedbirler alınmadığı ve gerekli alt yapı oluşturulmadığı takdirde, insan sağlığı, hayvan sağlığı ve çevre ile ilgili sorunları da beraberinde getirmektedir. Bunun yanında, kullanılamayan hayvansal yan ürünler nedeniyle büyük ekonomik kayıplar oluşmaktadır. Özellikle, veteriner hekim kontrolü dışında yetiştirilen, sevki yapılan, satışa sunulan ve kesilen hayvanlar, bulaşıcı ve salgın hayvan hastalıklarının yayılma riskini arttırmakta ve bu hayvanlardan elde edilen etler insan sağlığı açısından önemli risk oluşturmaktadır.

‘‘Kurban Bayramı’’ ibadet boyutu yanında; insan sağlığı, hayvan sağlığı, hayvan refahı, ekonomik boyutları ve sosyal yardımlaşma vb. birçok hususu kapsayan çok yönlü olan bir organizasyondur, böylesine büyük ve oldukça kısa bir sürede gerçekleşen organizasyonun sağlıklı ve huzur içerisinde geçmesi için ciddi önlemler alınmalıdır.

İnsanlarda görülen hastalıkların % 61 den fazlası hayvansal kökenlidir. Bunun yanında, insan sağlığı açısından gıdaların ortaya koyduğu riskin de % 90 ı hayvansal kökenli gıdalardan kaynaklanmaktadır. Bu nedenle, hayvan ve hayvansal ürünlerden gelebilecek bu tehlikelerin azaltılması veya ortadan kaldırılması açısından, kesilen hayvanın sağlıklı olması son derece önemlidir. Kesilen hayvanların sağlıklı olmasında da Veteriner Hekimler önemli görev üstlenmektedir. 

Veteriner Hekimler olarak Kurbanda; İnsan sağlığının ve hayvan sağlığının en üst düzeyde korunması, hayvanların hayvan refahı ve hijyen kurallarına uygun olarak kesilmesi, çevre kirliliğinin önlenmesi, Kurban Bayramının kurban ruhuna uygun bir şekilde kutlanması temel amacımız ve görevimizdir…

Hasta ve Kurban olma niteliği taşımayan hayvanları kurban etmek istemiyorsanız, gebe hayvan kesmek istemiyorsanız, veteriner hekimlerinizle işbirliği içerisinde olunuz, sağlıklı ve güvenilir bir kurban süresini birlikte yaşayalım.

Kurban Edilebilen Hayvanlar;

Kurbanlık hayvan deve için beş; sığır ve manda için iki; koyun ve keçi için bir yaşını doldurması gerekir. Bunun yanında koyun semizlik ve gösteriş olarak bir yaşındakilerle aynı olursa altı ayını tamamladıktan sonra da kurban edilebilir.

Dinen bir hayvanın kurbanlık olabilmesi için tür, yaş ve sağlık kriterlerini sağlaması gerekmektedir. Kurbanlık hayvanların tür, ırk, cinsiyet ve doğum tarihi bilgilerinin sorgulanabilmesi amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından https://tarimcebimde.tarimorman.gov.tr/ adresinden ‘’TarımCebimde’’ mobil uygulaması tüm cep telefonları için indirmeye açılmış olup, söz konusu mobil uygulama da Hayvansal Üretim ana menüsünden ‘’Küpe Sorgulama’’ alt menüsü seçilerek satın almak istediğiniz hayvanın küpe numarası girilerek hayvan yaş, ırk, cinsiyet ve aşılama bilgilerine ulaşılabilmektedir. Bunun haricinde en pratik yöntem ön dişlerden yaş tayinidir. Koyun ve keçilerin bir yaşını, sığır ve mandaların ise iki yaşını tamamladığını anlaşılabilmesi için alt çenedeki ön orta iki kalıcı dişlerin yerini almış olması gerekir.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre İnsanlarda hastalık yaptığı tespit edilmiş 1415 patojen ajanın 815 tanesi zoonotik yani hayvanlardan insana geçebilen karakterdedir. Bu hastalıklar temas veya gıda yoluyla insanlara bulaşmaktadır. Ülkemizde başta tüberküloz, brusella, şarbon, ekinokok kisti ve tenya olmak üzere pek çok zoonoz hastalık büyük ve küçükbaş hayvanlarda görülmektedir. Bu nedenle kurbanlık alırken sağlıklı hayvanların seçilmesi büyük önem taşımaktadır. Ancak unutulmamalıdır ki, bazı hastalıklar canlı hayvanlarda belirtiler oluşturabilirken bazıları herhangi bir belirti oluşturmaz. Bu nedenle kesim öncesinde hayvanların, kesim sonrasında ise kan, et ve iç organların veteriner hekim muayenesinden geçmesi gerekir.

Kesinlikle Satın Alınmaması Gereken Hayvanlar;

Resmi Veteriner Sağlık Raporu olmayan, büyükbaş hayvanlarda küpesiz ve kimlik kartı (pasaportu) bulunmayan, küçükbaş hayvanlarda kulak küpesi bulunmayan, deve için 5, sığır ve manda için 2, koyun ve keçi için 1 yaşını doldurmamış hayvanlar, gebe veya yeni doğum yapmış olan, damızlık değeri yüksek dişi hayvanların, öksürüğü ve nefes güçlüğü olan, yutma zorluğu bulunan ve iştahsız / geviş getirmeyen hayvanlar, vücut ısısı yüksek ve tüyleri kabarık / karışık olan, aşırı zayıf olan (kaşektik) ve topallığı olan, ağız, burun, kulak, anüs gibi doğal deliklerinden akıntı gelen ve sulu bir dışkısı olan, anormal kokulu ishali olan, çevreye karşı anormal tepkili veya çok duyarsız ve kısmi / genel felçli olan hayvanlardan uzak durulmalıdır.

Kurbanlık hayvanın genel görünümü canlı ve sağlıklı olmalıdır.Kurban satın alınırken veteriner hekimden destek alınması yararlı olacaktır.

Kesim öncesi kurbanlık hayvanlar yorgun olmamalı ve kesimden önce 12 saat boyunca yem verilmemeli,  hayvanlar kesim alanına taşınması ve kesim sırasında strese sokulmamalıdır.

Kurbanlık hayvanları strese sokacak kötü muamele ve hareketlerden kesinlikle kaçınılmalı, hayvanların kesilen diğer hayvanları görmeleri engellenmelidir. Gerek kesimden önce gerekse kesim sırasında hayvanların strese girmeleri hem hayvan gönenci (refahı) açısından sakıncalı hem de  hayvanlardan elde edilen etlerin kısa sürede lezzet ve kalitesinin bozulmasına  yol açacaktır.

Kurban Kesim Yerleri;

Kurbanlık hayvan kesimleri öncelikle, kesim öncesi ve kesim sonrası veteriner hekim muayenelerinin yapıldığı Tarım Bakanlığından ruhsat almış mezbaha ve kombinalarda veya geçici kesim yerleri olarak düzenlenen yerlerde yapılmalıdır.

Bu imkana sahip olmayan vatandaşlarımız kurbanlarını kendi bahçelerinde usulüne uygun olarak ve çevreye zarar vermeyecek şekilde kesebilirler. Kesimler temiz ve serin yerlerde yapılmalı ve buralarda bol miktarda su bulunmalıdır.

Kesimde Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar;

Kesim yeri temiz olmalı ve akan su bulunmalıdır. Kesim yapan kişinin sağlıklı ve temiz olması gerekir. Bıçaklar sık sık temizlenmelidir. Hastalıklı doku ve organların kesimi sırasında kirlenen bıçaklar dezenfekte edilmelidir. Hayvan tutulup yatırılırken veya askıya alınırken işkence-eziyet edilmemelidir. Kesim mümkünse askıya alarak yapılmalıdır. Böylece kesme ve yüzme işleminin daha temiz ve sağlıklı bir şekilde yapılması yanında kanın akması da daha iyi sağlanacaktır. İç organlar yüzme işini takiben en kısa sürede çıkarılmalıdır. Yutak boşaltılmalı, mide-bağırsak, safra ve idrar kesesi ve üreme organları çıkarılmalı,  memeler karkastan uzaklaştırılmalıdır. Kesim sırasında kan, bağırsak içeriği gibi maddelerle  çevrenin kirlenmesi engellenmelidir. Tüketilecek sakatatlar temiz bir şekilde çıkarılmalıdır. Anormal görünüşe sahip iç organlar (normalden büyük, kokulu, iltihaplı, su keseleri ve şişkinlikleri bulunan iç organlar çamur kıvamında dalak gibi) ve etler (iltihaplı, kokulu, kanı pıhtılaşmayan gibi) veteriner hekime muayene ettirilmelidir. Kurban atıkları çöp varillerine ve gelişi güzel çevreye atılmamalı, akarsulara ve kanalizasyon sularına dökülmemeli, Çevre temizliği ve Halk sağlığı açısından bu tür atıklar sokak hayvanlarının erişemeyeceği şekilde üzerine toz kireç dökülerek derin çukurlara gömülmelidir.

Kurban Etlerinin Olgunlaşması ve Muhafazası;

Kurban etleri, parçalar halinde temiz kaplara konulmalı ve önce güneş görmeyen serin bir yerde 5-6 saati geçmeyecek şekilde bekletilerek etin sıcaklığının düşmesi sağlandıktan sonra buzdolabına kaldırılmalıdır. Kurbanlık etler henüz kesim sıcaklığında iken buzdolabına poşet içinde veya hava alamayacak bir durumda büyük parçalar halinde üst üste konulursa, buzdolabı ısısı etin iç kısımlarını soğutmaya yetmez. Bu nedenle etin hava almayan kısımlarında çok kısa sürede (2. gün) bozulma ve kokuşma hatta yeşillenme görülür. Böyle kısımlar kesinlikle tüketilmemeli atılmalıdır. Et ve et ürünleri bakterilerin çoğalmaları için son derece uygun bir ortam niteliğindedir. Uygun koşullarda bir bakteri 12 saatte 16 milyara ulaşabilmektedir. Bu durum hafif bir bakteri yüküne sahip bir etin iyi muhafaza edilmediği takdirde bir gece sonra insan sağlığı açısından ne derece büyük bir tehlikeye dönüşebileceği konusunda fikir vermektedir. Kurbanlık etin dayanma süresi, kesim kalitesi ve et parçasının büyüklüğüne göre değişmekle beraber normal buzdolabı koşullarında 5 veya 6 gündür. Bu süre kıymada genellikle 3 gündür. Eğer daha uzun süreli muhafaza düşünülüyorsa etler derin dondurucuda -18 derecede muhafaza edilmelidir.

Tüberküloza Dikkat Edelim!

Kurbanlar kesildikten sonra çok önemli gördüğümüz bir konu var. Vatandaşlarımızın tüberküloza dikkat etmesi gerekiyor. Olur ya hayvanı kestiler, kaburgası açılmış... Orada kaburgasında ince ince, nokta nokta sivilceler şeklinde bir manzara görürseler en yakın veteriner hekime bunu hemen bildirsinler. Bu konu hafife alınmasın. Sakın yemesinler... Veteriner hekim raporuna göre hayvanın etinin tüketimine karar verilir. Kendi başlarına, bundan bir şey olmaz gibi söylemlerde bulunmadan veteriner hekimlere müracaat etsinler... Tüberküloz maalesef ülkemizin bir sorunu. Çok da fazla miktarda var. Veteriner hekim kontrolünde kesilmediği için vatandaşlarımız kasaplarla beraber kendi evin bahçelerinde kesiyorlar. Şüphelendikleri durumda en yakın veteriner hekime bildirmeliler. Yenip yenmeyeceğine bu şekilde karar verilip tüketmeleri faydalı olacaktır.

Hastalık etkenlerinin büyük çoğunluğu hem insanlar hem de hayvanlar için patojendir. Bu nedenle, hayvan sağlığını ve insan sağlığını ayrı düşünmek mümkün değildir. Bütün bu değerlendirmelerimiz insan, hayvan ve çevre sağlığını korumak amacına yöneliktir.

Bu vesileyle bütün Türk İslam Âleminin Kurban Bayramını kutlar, hayırlı bayramlar dilerim.

Mesut KOÇAK Veteriner Hekim

KONYAOLAY.COM